Haseki nedir?

Osmanlı İmparatorluğu zamanında bir memuriyetin adıdır. Bostancı ocağı mensuplarından 300 kişi bu adı taşırdı. Hepsi de subay veya astsubaydı. Başlarındaki binbaşıya haseki başı denirdi. Tanzimat'tan önce padişah eşlerine de haseki denirdi. Tanzimat’tan sonra kadın efendi denmeye başlandı.

Aslında bunlara "hassaki" denirdi. Kırmızı çuhadan elbise giyer, ellerinde asa tutarlardı. Haseki sınıfında er bulunmaz, bütün hasekiler subay ya da astsubay olurdu. Başlarında "hasekibaşı" denilen, binbaşı rütbesinde bir subay bulunurdu. Hasekibaşı da bostancıbaşına bağlı olurdu. Hasekiler sarayda padişaha bostancılardan daha yakın hizmet vermekle görevliydi.

Padişahlar kıyafet değiştirip dolaşırken yanlarında mutlaka 2-3 kıyafet değiştirmiş haseki bulunurdu. Bunun yanında Tanzimat'tan önce padişah eşlerine de "haseki" denirdi. Tanzimattan sonra "haseki" deyiminin yerine "kadınefendi" unvanı kullanılmaya başlandı. Hasekilerden bir-iki tanesi de "haseki-sultan" unvanını taşımıştır. Hasekiler içinde padişah anasına "valide sultan" denirdi.

Memluklarda sultanın birinci derecede kölelerinden teşkil edilen bu zümreye “el-cemaat’il-hasekiyye” ismi verilmişti. Hükümdarların her bulunduğu yere giderlerdi. Bunlar emirliğe aday olup, sayıları ilk zamanlar 20’yi geçmezken sonradan 1000’i aşmıştır. Hasekiler maaşları dışında sultandan hediye alırlar, diğer hizmetkarlardan farklı olarak sırmalı elbise giyerler ve kılıç taşırlardı. Ayrıca yaptıkları hizmetler açısından Osmanlı saray teşkilatı içinde has oda gılmanlarına benzerlerdi.

haseki

Osmanlı devletinde ise, harem-i hümayun kadınlarından, bostancılardan ve yeniçeri orta­larından olmak üzere, 3 kısım haseki var idi.Haseki, padişahtan çocuğu olsun-olmasın, hükümdarın yatağına kabul edilen kadınlara ve­rilen unvanlardan biri olup, hünkar hasekisi de denilirdi. Bu hasekilerin içinden çocuğu olan­lara haseki sultan ismi verilir ve erkek çocuk doğuranların başına taç giydirilirdi.

II. Ahmed (1691-1695 )'in Rabia adındaki baş-cariyesi İbrahim ve Selim isimlerinde iki erkek çocuk doğurmuş olduğundan, başına taç giydirilerek, haseki sultan ilan edilmiş ve ken­disine usulen başmaklık has tayin edilmiş idi. Hasekiler içinde en mümtazları kadın efendi unvanını alırlardı. Ölen padişahın kadınları yeni saraydan eski saraya nakledilirler, içlerinden çocuğu olma­yanlar veya çocuğu olup da ölenler, yeni hüküm­darın emriyle, bazan kocaya verilirlerdi. Sultan İbrahim'in yedi cariyesinden birisi Şah Sultan olup, Telli-haseki unvanı ile meşhurdur. Kanuni Süleyman'ın zevcesi Hürrem Sultan'ın 1538'de inşa olunan camii "Haseki Sultan camii" adıyla bilinir ve kendisinin İs­tanbul'da meşhur bir de hastahanesi vardır.

18. asırda sayısı 300’ü bulan, küçük bostancı zabiti rütbesinde ve haseki ismi verilen bir sınıf mevcuttu. Bunlar kırmızı çuhadan elbise giyerler, bellerinde "gaddare" denilen gümüşlü bıçak taşırlar, yaka ve kemerleri ile diğer bostancılardan ayırt edilirlerdi. Bostancılardan haseki tayin edildiği zaman merasim yapılır, asası verilir, o da kendi eliyle kurban keserdi. Bostancı hasekilerinin 60’ı padişahın gerilerinde (yanında) bulunurdu. Paşa kapısı ile saray arasında telhiscilik yaparlar, ayrıca sadrazamın yanında daimi bostancı hasekisi bulunurdu. Padişah kayıkla gezintiye çıktığında kayığın baş tarafında haseki ağa otururdu. İstanbul’dan taşraya gidecek gizli haberleri bostancı hasekileri götürürlerdi.

Hasekiler, merasimlerde başlarına mahturi külah, arkalarına kırmızı çuhadan dolama (kaput) ve bellerine “gaddare” denilen hançer sokarlardı. Merasim haricinde başlarına barata isimli kırmızı külah giyerlerdi.. Bostancı hasekilerinin on ikisi "tebdil hasekisi" ismini alır ve padişah tebdil-i kıyafet ederek saray dışına çıktığında beraberinde bulunurdu. Bostancı hasekileri 1829’da kaldırıldı ve ihtiyarları emekli edilip, gençleri rikab-ı hümayun hademesi olacak şekilde talim ve terbiye edildi.

Yeniçeri hasekileri: Ocağın 14, 49, 66 ve 67. ortalarına mensup yeniçerilere verilen isimdir. Aynı zamanda bu ortalara “haseki ortaları” adı verilirdi. Bu orta mensupları, yeniçeriler arasında ağa ünvanını haiz itibarlı askerlerdi. (Fatih) II. Mehmed Han (1451-1481) devrinde kurulan yeniçeri hasekiliğinin vazifeleri şunlardı: Padişahla ava giderler ve av köpeği beslerlerdi. Padişah saray dışına çıktığında 4 haseki kumandanı padişahın atının, ikisi sağında ikisi solunda dururlardı. Haseki ortalarının en kıdemli kumandanına, baş haseki denir ve terfi ettiğinde “turnacıbaşı” olurdu. Haseki bölükleri yaya ve atlı olmak üzere iki sınıftı.

Sözlükte "haseki" ne demek?

1. Osmanlı devletinde bir görevde eskimiş olanlara verilen san.
2. Bostancı ocağının küçük aşamalı subayları.
3. Osmanlı sarayında karavaşlar arasından seçilen padişah gözdesi.

Haseki kelimesinin ingilizcesi

A woman in the harem much favored by the sultan. – sultan favored sultanic wife who has given birth to a son.
Köken: Osmanlıca

Son eklenenler

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç